اصل‌ونسب و تأسيس سلسلهء قاجاريه منسوب است به ايل قاجار از طوايف قزلباش ، كه نسب خود را به شخصى به نام قاجار نويان از رؤساى ايل جلاير مغول مىرسانيدند . كلمهء قاجار ظاهرا مشتق است از قجر ( qajar ) ، كه در تركى جغتايى به معنى « تندرو » آمده است . گويند طايفهء قاجار ، در ضمن مهاجرت مغول ، به آسياى صغير آمده ، در بلاد شام و ارمنستان سكونت جستند . امير تيمور ، پس از لشكركشى به شام و آسياى صغير ( 803 ه . ق . ) ، آنها را با جمعى از تركمانان ( مانند طوايف شاملو و روملو ) به ايران آورد ( 803 ه . ق . ) ، و از آنها جمعى به تركستان رفتند ، و عده‌اى در حدود گنجه و ايروان و قراباغ سكونت گرفتند . مقارن ظهور شاه اسماعيل اول صفوى ، جمعى از اين طايفه به خدمت او درآمدند ، و به قزلباش پيوستند . شاه عباس اول صفوى آنها را به سه دسته تقسيم كرد ، و هر دسته را در جايى از حدود مرزهاى ايران نشاند : يك دسته را در حدود مرو ، مقابل ازبكها ، جاى داد ، دستهء ديگر را در گنجه و ايروان در برابر طوايف سلحشور آن ناحيه نشاند ، و دستهء سوم را در حدود استرآباد ، در قلعهء مبارك‌آباد كه تازه ساخته بود ، مقابل تركمانان مقر داد . طوايف قاجار حدود گرجستان و مرو ، با آنكه بعد از صفويه جزء سپاه نادر شدند ، اهميت و اعتبارى نيافتند . اما قاجار استرآباد به‌تدريج قدرت و حيثيت بسيار به دست آوردند . قاجار استرآباد خود به دو دستهء يوخارىباش و اشاقه‌باش منقسم شد ، و در آغاز ، رؤساى يوخارىباش و رئيس كل بودند . در اواخر عهد صفويه ، فتحعلى خان قاجار پسر شاه قلى خان ، از طايفهء اشاقه‌باش ، به اردوى شاه طهماسب دوم صفوى پيوست ، و به تحريك و امر نادر افشار به قتل رسيد ( 1139 ه . ق . ) . پسرش محمد حسن خان قاجار ، بعد از قتل نادر ، به دعوى سلطنت برخاست ، و يك چند معرض كريمخان زند بود ، و عاقبت كشته شد ( 1172 ه . ق . ) . از پسران او حسينقلى خان جهانسوز در عهد كريمخان ، و پس از وفات كريمخان ( 1193 ه . ق . ) ، آقا محمد خان به دعوى سلطنت برآمدند ، و آقا محمد خان با 17 سال منازعات مستمر ، سلسلهء قاجاريه را كه اعقاب برادر او حسينقلى خان جهانسوز مىباشند تأسيس كرد . آقا محمد خان در 1210 ه . ق . تاجگذارى كرد ، و در 1211 ه . ق . به قتل رسيد . پس از وى ، برادرزاده‌اش فتحعلى شاه قاجار سلطنت كرد ( 1212 - 50 ه . ق . ) . در عهد او ، جنگهاى ايران و روس پايان يافت . جنگهاى ايران و روس نيز در عهد او واقع شد ، و منجر به عهدنامهء تركمانچاى شد ، و در نتيجه ، قسمتهايى از قفقاز كه متعلق به ايران بود از دست رفت . بعد از فتحعلى شاه ، نوهء او محمد شاه قاجار ، پسر عباس ميرزا وليعهد ، سلطنت كرد ( 1250 - 64 ه . ق . ) . از وقايع مهم زمان او ، قيام آقا خان و خروج باب بوده است . پسر و جانشينش ، ناصر الدين شاه قاجار ، در 1264 - 1313 ه . ق . سلطنت كرد ، مقارن آغاز سلطنت او ، اكثر ولايات دچار اغتشاش بودند ، و فتنهء محمد حسن خان سالار و انقلاب بابيه در جريان بود . وى به اهتمام و تدبير اميركبير به دفع سركشان و رفع اغتشاشات همت گماشت ، اما عاقبت اميركبير را به